Eind jaren negentig was het moeilijk om de zakelijke pagina’s van een dagblad te openen zonder weer een artikel te zien over de opkomst van het in Houston gevestigde energiebedrijf Enron. Jaar na jaar noemde het tijdschrift Fortune het bedrijf het meest innovatieve bedrijf van het land.
Een handvol jaren later waren er op zijn beurt weinig grotere bedrijfsverhalen dan de implosie van Enron, te midden van een wirwar van veroordelingen wegens fraude en een van de grootste faillissementen van het land.
Deze week organiseert Quantum Theatre de lokale première van ‘Enron’, die de veelgeprezen toneelschrijver en uitvoerend producent van ‘Succession’, Lucy Prebble, schreef slechts een paar jaar nadat de oorspronkelijke gebeurtenissen plaatsvonden. De productie speelt zich af op een geleende locatie die nogal bij de jaren 90 past: de leegstaande zesde verdieping van One Oxford Centre, de schitterende monumentale modernistische kantoortoren die in 1983 in Downtown werd gebouwd.
Met zijn donkere humor en zakelijke setting achter de schermen deelt Prebble’s toneelstuk uit 2009 terrein met ‘Succession’. Maar de gebeurtenissen in ‘Enron’ – zoals gedocumenteerd door schrijvers als Bethany McLean en Peter Elkind in boeken als hun ‘The Smartest Guys in the Room’ – hebben echt plaatsgevonden, met tastbare gevolgen voor echte mensen en zelfs voor de federale financiële wetgeving.
Het stuk werd gekozen door artistiek directeur Karla Boos van Quantum op voorstel van regisseur Kyle Haden. Een van Boos’ persoonlijke referentiepunten was een acteur die ze kende en die een rol scoorde in een van Enrons tv-advertenties, waarin werd geprobeerd dat tijdperk van bedrijfsoverwicht te definiëren met hun vreemde, robotachtige ‘waarom, waarom, waarom’-refrein.
“Deze reclame zou zijn kinderen ooit naar de universiteit willen sturen!” zei Boos. “En toen stortte het allemaal in.”
Het stuk concentreert zich op vier sleutelfiguren, waaronder de volkse oprichter van Enron, Ken Lay; Jeff Skilling, de hoogmoedige CEO van het bedrijf; moreel flexibele CFO Andrew Fastow; en de fictieve directeur Claudia Rowe, die als een soort folie voor de anderen fungeert.
De plot draait om de dubieuze financiële innovaties van Skilling en Fastow. Eén daarvan was mark-to-market-boekhouding, waarmee bedrijven verwachte toekomstige inkomsten als lopende inkomsten kunnen tellen, en Enron was het eerste bedrijf dat buiten de financiële dienstverleningssector hiervan gebruik maakte. Een andere is Fastow’s creatie van wat hij ‘raptors’ noemt: papierbedrijven die zijn gefabriceerd met als enig doel de oplopende schulden van Enron op te eten.
Maar het snelle, zeer theatrale stuk wemelt van kleine personages, belichaamd door een cast van veertien: handelaars, analisten, nieuwsverslaggevers, bewakers. Eén personage is ‘Arthur Anderson’, een vervanger voor het gelijknamige accountantskantoor dat als buikspreker met zijn pop verschijnt. En die roofvogels? Ze worden niet afgeschilderd als metaforen, maar als echte vleesetende dinosaurussen.
Quantum heeft de lat nog hoger gelegd door samen te werken met het in Pittsburgh gevestigde Attack Theatre, waarvan de dansers ervoor zorgen dat de productie soms als een musical aanvoelt. (Het geluidsontwerp is van Stewart Blackwood.)
In termen van het algehele effect zei Haden echter dat ‘Enron’ hem in een klassieke mentaliteit plaatst.
“Voor mij heeft het het gevoel van een groot geschiedenisspel van Shakespeare, zoals ‘Henry V’ met het refrein (of) ‘Richard III'”, zei hij.
“Het stuk is in hoge mate een parabel”, voegde Haden eraan toe, wiens eerdere Quantum-samenwerkingen onder meer het regisseren van de Downtown-productie uit 2023 “The Devil is A Lie” waren. “Het begint met iemand die naar buiten komt en praat over: we kijken naar geweldige mannen, of een geweldige man om de wereld te veranderen. Je zou kunnen zeggen dat dit is wat onze samenleving vandaag de dag doet, waar je ook valt in het politieke spectrum. … En dit stuk gaat zeker over een man die de wereld wilde veranderen.”
Die man is Skilling, gespeeld voor Quantum door Joe McGranahan. Andy Michnya speelt Fastow, met Christine Weber als Claudia Rowe.
Lay wordt gespeeld door Ken Bolden, die een unieke kijk op het milieu heeft. Vanaf het midden van de jaren negentig werkte Bolden twaalf jaar lang op de personeelsafdeling in New York City voor de eerbiedwaardige financiële dienstverlener Lehman Brothers.
Bolden zei dat hij geen werknemers van Enron kende, maar hij denkt dat hij het type wel kent.
“Die agressieve, hyperactieve kwaliteit die ze hebben, is heel duidelijk aanwezig in het stuk”, zei hij.
“Enron” is geen documentaire (hoewel er wel een documentaire bestaat die gebaseerd is op hetzelfde bronmateriaal, “Enron: The Smartest Guys in the Room” uit 2005). Prebble’s nerdy Fastow lijkt bijvoorbeeld niet veel op de persoon naar wie hij is vernoemd.
Toch erkent het stuk de gewone stafleden en de investeerders, die leden onder de wandaden en de ineenstorting van Enron. En het schandaal was zo erg dat zelfs het Congres het nodig achtte om te reageren door nieuwe regelgeving aan te nemen, zoals de Sarbanes-Oxley Act, die onder andere nieuwe straffen instelde voor het vernietigen, wijzigen of vervalsen van financiële gegevens.
Het waarschuwende aspect van het stuk was een van de attracties voor Quantum’s Boos.
“Ik geloof dat we ons in een tijdperk bevinden waarin regelgeving die is ingevoerd als gevolg van zaken als Enron nu zal worden afgeschaft”, zei ze. “Ik denk dat we in dit huidige tijdperk de remmen eraf gaan halen. En het is geweldig om te onthouden waarom we de remmen erop zetten.”
“Enron” opent donderdag 30 oktober en loopt tot en met 23 november. Gasten kunnen voorafgaand aan de show drankjes krijgen in een pop-up lounge in jaren 90-stijl, compleet met DJ, en parkeren in de aangrenzende garage is gratis.
