Bijgewerkt op 10 november 2026 om 07:48 uur EST
“Het was een puinhoop, het was chaos, en dat duurde bijna zeven, acht dagen. Zonder (cel)netwerk, zonder elektriciteit”, herinnert een chirurg in Ethiopië zich.
Op 24 september begon een tweejarig staakt-het-vuren tussen rebellen en de Ethiopische regering in te storten. Terwijl gewonde mensen van het platteland toestroomden, behandelden deze chirurg en zijn collega’s er zoveel mogelijk in een ziekenhuis in Mekele, de hoofdstad van de noordelijke Tigray-regio in Ethiopië. Uit angst voor de gevolgen voor de behandeling van rebellenstrijders, vroeg de chirurg NPR zijn naam niet te publiceren.
“De hele spoedeisende hulp (kamer) werd overspoeld met oorlogstraumapatiënten”, herinnert hij zich. “De vloeren waren allemaal gevuld, er was geen plek om op te stappen.”
De afgelopen weken heeft het geweld zich in een gestaag tempo voortgezet, waardoor de bezorgdheid ontstond dat Ethiopië opnieuw met een burgeroorlog te maken zou kunnen krijgen. Het Ethiopische leger heeft Soedan, Egypte en Eritrea ervan beschuldigd Tigrayan-militanten te steunen, die zich hebben aangesloten bij zeven rebellengroepen in Ethiopië met als doel premier Abiy Ahmed te verdrijven.
Na drone-aanvallen eind oktober doodde minstens 15 mensen, waaronder kinderen, de directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie, Tedros Adhanom Ghebreyesus, geplaatst op X dat het geweld in Noord-Ethiopië “een toch al kwetsbaar gezondheidszorgsysteem dichter bij de ineenstorting brengt.”
Tijdens de eerste uitbraak van geweld in september zegt de chirurg in Tigray dagenlang te hebben geopereerd aan slachtoffers van geweervuur, drone-aanvallen en mortiergranaten. Sommigen waren duidelijk burgers, maar anderen waren strijders in uniform. Wat de zaken nog ingewikkelder maakte, herinnert hij zich, was dat er geen manier was om te weten hoeveel patiënten er zouden komen, omdat de mobiele service en het internet waren afgesloten.
‘We weten niet waar ze vandaan komen. Doe maar wat je kunt, snap je?’ zei hij tegen NPR.
Er waren tekenen dat de oorlog tussen de Ethiopische federale regering en rebellengroepen zou kunnen heropenen. In mei hebben Tigrayan-rebellen regionale leiders afgezet en hun eigen leiders geïnstalleerd. Als reactie daarop bezuinigde de federale regering van Ethiopië op de financiering van Tigray, onder meer voor ziekenhuizen die door de regionale overheid worden beheerd. Artsen, zegt hij, zijn al maanden niet betaald.
“Het is een open wond, die nooit gesloten is, weet je. Voor genezing achtergelaten en nooit genezen”, zegt hij. ‘Ik denk dat het nu geïnfecteerd is.’
Voor Tedros van de WHO is de situatie zeer persoonlijk. Hij is Tigrayan en was voorheen minister van Volksgezondheid van Ethiopië. In zijn post op sociale media schreef hij dat ziekenhuizen te kampen hebben met een tekort aan werknemers, medicijnen en ambulances, en dat de WHO en de VN eraan werken om medische benodigdheden te leveren aan de getroffen regio’s.
“Naarmate de gevechten voortduren, zullen waarschijnlijk meer mensen de toegang tot essentiële gezondheidszorg verliezen… burgers moeten worden beschermd”, schreef Tedros. “De moedigsten kiezen voor vrede.”
Een wereldwijde zorg
Experts op het gebied van de volksgezondheid zeggen dat gerichte aanvallen op de gezondheidszorg – die doorgaans als oorlogsmisdaad worden beschouwd – een steeds grotere zorg zijn geworden in conflictgebieden over de hele wereld.
Tot dusver hebben aanvallen op gezondheidszorgfaciliteiten en werknemers in 19 landen in 2026 geleid tot ruim 960 doden. volgens gegevens verzameld door de WHO. Terwijl het grootste massaslachtoffer plaatsvond bij een Pakistaanse luchtaanval een drugsrehabilitatiecentrum in Afghanistanzijn honderden mensen omgekomen bij aanvallen op gezondheidszorginstellingen in Soedan, Libanon en Oekraïne.
Complicerende zaken zijn de financiering van bezuinigingen op mondiale gezondheidsinitiatieven, waaronder de ontmanteling van USAID kort nadat Donald Trump in 2025 aan de macht kwam.
“De voortdurende aanval op de gezondheidszorg erodeert de norm dat gezondheidszorg een beschermd onderdeel van conflicten is”, zegt Lindsey Green, een onderzoeker die zich richt op Ethiopië voor de Amerikaanse non-profitorganisatie. Artsen voor de mensenrechten.
De Tigray-oorlog duurde twee jaar, waarbij veel doden vielen naar schatting 600.000 mensen. Het merendeel van de gezondheidszorgvoorzieningen in Tigray functioneerde slechts gedeeltelijk, omdat de Ethiopische regering een hulpblokkade oplegde aan de regio, waar ruim zeven miljoen mensen wonen.
De aanvallen gingen door, ondanks een vredesakkoord
De regering sloot in 2022 een vredesakkoord met de Tigrayan-rebellen, waardoor een einde kwam aan de meeste vijandelijkheden, maar de aanvallen op de gezondheidszorg gingen door. In augustus van dit jaar werkten Artsen voor de Mensenrechten samen met de Organisatie voor Rechtvaardigheid en Verantwoording in de Hoorn van Afrika naar een rapport publiceren detaillering van deze aanvallen.
Van de meer dan 600 ondervraagde gezondheidswerkers in drie regio’s in Noord-Ethiopië rapporteerde 63% aanvallen op ambulances, sommigen terwijl ze probeerden gewonde patiënten te bereiken, en 57% meldde getuige te zijn geweest van een gewapende overname van hun kliniek of ziekenhuis tussen 2020 en 2024. Een gezondheidswerker in Mekele herinnerde zich dat Ethiopische troepen een ziekenhuis bezetten en de uniformen van Tigrayan-rebellen op de grond legden en het personeel dwongen erop te stappen. ‘Onzin dingen,’ zei hij.
“Gewapende groepen bezetten faciliteiten om hulpbronnen af te pakken of te vernietigen, om machines en apparatuur te vernietigen, eigenlijk met als doel de toegang tot gezondheidszorg moeilijker te maken”, zegt Green.
In het rapport bevestigen onderzoekers gerichte aanvallen op gezondheidswerkers, gepleegd door zowel rebellen als regeringstroepen – vaak als vergelding voor de vermeende allianties van een gemeenschap of tegen artsen die een vijand behandelden. Maar er is voor de slachtoffers geen mogelijkheid geweest om gerechtigheid te zoeken bij een van beide partijen.
“Het is heel duidelijk dat dit voortdurende patroon van aanvallen op de gezondheidszorg verband houdt met de straffeloosheid van deze schendingen”, zegt Green.
NPR nam contact op met het Ethiopische ministerie van Buitenlandse Zaken en het kantoor van de premier, maar ontving geen antwoord.
Artsen in Noord-Ethiopië zeggen dat de een-tweetje van een oorlog die specifiek gericht was op de gezondheidszorg, gevolgd door bezuinigingen op de buitenlandse hulp, de regio geen kans op herstel heeft gegeven.
Een gezondheidswerker in Tigray telde het afgelopen jaar meer dan honderd vrouwen die tijdens de bevalling stierven. Hij schreef hun dood toe aan de erbarmelijke toestand van het gezondheidszorgsysteem. Hij sprak met NPR op voorwaarde van anonimiteit, uit angst het doelwit te worden omdat hij zich uitsprak.
“Ze stierven tijdens de bevalling door een gebrek aan medicijnen, gebrek aan zorgverleners, een gebrek aan brandstof. De ambulances functioneren dus niet”, zei hij.
Een onafhankelijke beoordeling van geboortegegevens tijdens de Tigray-oorlog van 2020 – 2022 bleek dat het moedersterftecijfer per 100.000 levendgeborenen vervijfvoudigde vergeleken met vooroorlogse gegevens. Onderzoekers ontdekten in 2022 dat 83% van de klinieken en ziekenhuizen niet langer in staat waren zwangere vrouwen te helpen. Bovendien werd er regelmatig gebruik gemaakt van systematische verkrachting en seksueel geweld als oorlogswapen.
“Ze vertelden ons dat de mensen gestraft moeten worden, omdat we aanhangers zijn van de TPLF (Tigrayan-rebellen)”, zegt de gezondheidswerker.
Ayoda Werede, een in Californië gevestigde arts bij de non-profitorganisatie, Gezondheidsprofessionals voor Tigrayzegt dat het Ethiopische leger sinds de laatste uitbraak van geweld geen gezondheidscentra heeft aangevallen. Maar andere niet-geïdentificeerde groepen hebben voorraden gestolen, “waaronder medicijnen, apparatuur en zelfs matrassen van de bedden van patiënten”, zegt Werede. “Dit was gewoon de opportunistische vacuümruimte die door dit conflict ontstond.”
Haar angst is dat het gezondheidszorgsysteem in Ethiopië al boven zijn capaciteiten uitstijgt – en dat naarmate het conflict opnieuw oplaait, gewonde mensen nergens heen kunnen. De chirurg in Mekele heeft soortgelijke zorgen. Veel artsen van Tigray, zegt hij, hebben het land al verlaten.
‘We zijn ons gevoel van veiligheid kwijtgeraakt’, zegt hij. “Het is een herhaling van wat er in het verleden is gebeurd.”
