Operatie Overlord, de codenaam voor de geallieerde invasie van Normandië in 1944, is lange tijd een Anglo-Amerikaans filmevenement van epische proporties geweest, van het CinemaScope-extravaganza uit 1962 tot Steven Spielbergs film uit 1998. De nieuwe film Anthony Maras, verfilming van het veelgeprezen toneelstuk van David Haig uit 2014, komt op tijd op het grote scherm voor de 82e verjaardag van D-Day en verovert een plaats in het pantheon van films over de bevrijding van West-Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog, weg van de actie op de stranden.
De film is een nauw verbonden kamerdrama waarin het stormachtige weer, zowel meteorologisch als emotioneel, van de hoofdrolspelers van de film in kaart wordt gebracht. De Ierse acteur Andrew Scott belichaamt behendig James Stagg, de nauwgezette Schotse hoofdmeteoroloog. Stagg werkt tegenover zijn militaire superieur generaal Dwight D. Eisenhower, opperbevelhebber van de geallieerde strijdkrachten, gespeeld door de bullish en baronial Brendan Fraser, enigszins verwijderd van de Ike met stalen ogen die destijds op de journaals te zien was.
In de film van Maras staan deze hoofdrolspelers lijnrecht tegenover elkaar als ze slechts 72 uur na een geplande landing op de stranden van Normandië aan elkaar worden voorgesteld. Eisenhower’s eigen weerman, Irving Krick, gespeeld op een zenuwslopend extravert veld van Chris Messina, is er volkomen zeker van dat het mooi weer zal zijn. De academicus Stagg is over het geheel genomen strenger en sceptischer en voelt dat er een storm op komst is over de geplande datum van de invasie. Waar Krick druk bezig is met grootsheid, de lieveling van zijn mannen en superieuren, dringt de immer impopulaire Stagg aan op voorzichtigheid. Hij wil meer gegevens, meer details en meer observatie van de krachten die de wind doen draaien en de stormen op verre zeeën aandrijven.
De spanning tussen de twee mondt uit in een confrontatie die alleen Eisenhower kan beoordelen, een taak die gecompliceerd wordt door zijn eigen arrogante Britse ondergeschikte, een pezige en onsympathieke generaal Bernard Montgomery – gespeeld met een gemene verve die grenst aan de pantomime van Damian Lewis.
De film hanteert een hectisch tempo in gesloten ruimtes, passend bij de spanning van een slagveld. De druk en de politiek zijn onontkoombaar. Maar het is niet zozeer een oorlogsverhaal, doorspekt met de hysterie van daden op het slagveld, als wel een intense uiteenzetting over het menselijk vermogen om onzekerheid te tolereren in een tijd waarin besluitvaardigheid een noodzaak is voor actie.
De luchtige grenzen van het statige huis waar de geallieerde commandanten bijeen zijn, zorgen voor zowel de grootsheid als het contrast met de details die in de kleine uurtjes van de nacht op grote kaarten zijn getekend. Maras slaagt erin de landelijke, goed ingerichte kamers te laten bruisen van frustratie. De weermannen zitten in een zwarte doos en krijgen data binnen van verre weerballonnen van Newfoundland naar de Afrikaanse kust. Door deze nevenschikkingen optimaal te benutten, bouwt de film een beeld op van gelijktijdige kwetsbaarheid en enorme omvang, passend bij de kolossale taak van het beoordelen van de juiste omstandigheden om de grootste zee-invasie in de geschreven geschiedenis te ondernemen.
De vierhandige conflicten tussen de weermannen en de generaals lijken soms echter iets te gekunsteld. De aanwezigheid van Eisenhowers secretaris Kay Summersby (Kerry Condon) wordt iets te vaak gebruikt als dramatische folie, met name als middel om schijnbaar onverzoenlijke botsingen tussen de persoonlijkheden van haar ongeduldige en demonstratieve baas en Staggs zachtaardige maar koppige martinet te bezweren. Haar karakter verdiende meer diepgang dan een kort achtergrondverhaal in een monoloog.
Wanneer Krick en Stagg de bestuurskamer binnenkomen om hun tegengestelde zaken voor te leggen, slechts enkele uren voordat er een beslissing moet worden genomen, verwordt de film tot een soort rechtszaaldrama van stormachtige uitwisselingen vanaf de banken, waarbij zowel Stagg als Krick alles uit de kast halen om hun voorspellingen goedgekeurd te krijgen.
Toch moet er historisch gezien worden gezegd dat de film geen melding maakt van Sverre Petterssen, de Noorse meteoroloog die nauwkeurig de stormen voorspelde die de missie vertraagden en wees op de pauze van 36 uur tussen de stormen die de weg vrijmaakte voor het daaropvolgende startsein voor aanvallen. Zijn naam is misschien een weglating ter wille van een dramatische losbandigheid, maar toch opvallend.
Het beroemde en noodlottige besluit om de invasie uit te stellen opent misschien wel de meest dramatisch interessante fase van de film. De storm die Stagg had voorspeld, komt met volle kracht aan en slaat op de enorme ramen, en Krick, een gebroken man, moet in het reine komen met zijn overmoed en zijn fout toegeven, zodat hij en Stagg dringend kunnen werken aan het instellen van het volgende beschikbare venster voor D-Day. slaagt het meest wanneer het de thema’s ego en angst onderzoekt in het licht van sterfelijke beslissingen over de levens van anderen en een drama wordt over dit duizelingwekkende gewicht van verantwoordelijkheid.
Wanneer ze eindelijk een glimp opvangen van de verschrikkingen van de landingen in Normandië, dienen ze als een visueel contrast met het telefooncentralepersoneel en de generaals die in een krappe radiokamer wachten en luisteren naar paniekerig geluid van de stranden via een koptelefoon die tegen hun oren wordt gedrukt. Alle gelederen zijn gereduceerd tot hulpeloze getuigen, die angstig in het oog staan van een door mensen veroorzaakte storm die nu zijn beloop moet hebben.
Misschien zijn het deze psychologische veldslagen die opnieuw verteld moeten worden en die de film van Maras des te vooruitziender maken. gaat over een oorlog van onzekerheid en van geloof. Ondanks alle eerdere filmische afbeeldingen van bestormende bunkers en kameraadschap onder vuur, biedt ons de stille heldenmoed van rationele terughoudendheid in de figuur van James Stagg, die zijn innerlijke stormen doorstond en de moed droeg om niet aardig gevonden te worden.
