TEL AVIV, Israël – Israël houdt dinsdag cruciale verkiezingen in wat veel Israëli’s de stem met de meeste gevolgen in de geschiedenis van hun land na de laatste paar jaar van oorlog noemen.
Uit peilingen blijkt dat premier Benjamin Netanyahu in de race achterloopt op zijn belangrijkste uitdager, de voormalige militaire chef Gadi Eisenkot. Maar het kan weken of maanden duren voordat duidelijk is wie als winnaar wordt aangewezen.
Dat komt omdat kiezers niet rechtstreeks zullen kiezen tussen Netanyahu en Eisenkot. In plaats daarvan zullen ze stemmen op een van de twaalf belangrijkste partijen die zich kandidaat stellen voor het parlement met 120 zetels, bekend als de Knesset.
De echte strijd zal beginnen na de verkiezingsdag, wanneer de partijleiders proberen een regeringscoalitie van minstens 61 wetgevers samen te stellen.
Hier vindt u een gids voor de leidende kandidaten, de kwesties die de stemming vormgeven en wat er vervolgens kan gebeuren.
Wie zijn de belangrijkste kandidaten?
Benjamin Netanyahu, de langst dienende premier van Israël, streeft naar een nieuwe ambtstermijn.
Netanyahu heeft de meest rechtse regering in de geschiedenis van Israël geleid. Tot zijn coalitie behoren Itamar Ben-Gvir en Bezalel Smotrich, leiders van extreemrechtse, religieus-nationalistische partijen die ook meedoen aan deze verkiezingen, evenals twee ultraorthodox-joodse partijen.
Netanyahu heeft Israël door meer dan drie jaar oorlog en regionaal conflict geleid, van de door Hamas geleide aanvallen op 7 oktober 2023 en de oorlog in Gaza tot de gevechten waarbij Libanon, Iran, Syrië en Jemen betrokken waren. Hij voert campagne vanwege de militaire prestaties van Israël en zijn nauwe relatie met president Trump, die hem onlangs steunde. Netanyahu heeft ook de confrontatie met Iran, en uiteindelijk het streven naar de val van zijn regime, tot een centraal onderdeel van zijn campagne gemaakt.
Zijn belangrijkste uitdager is Gadi Eisenkot, een voormalige stafchef van het Israëlische leger die zich voor het eerst kandidaat stelt voor het premierschap als leider van een nieuwe centrumrechtse partij genaamd Yashar, Hebreeuws voor ‘Recht’ of ‘Rechtop’.
Eisenkots zoon Gal, een Israëlische soldaat, werd tijdens de oorlog in Gaza gedood. Recente peilingen hebben aangetoond dat Eisenkot de grootste kans heeft om Netanyahu te vervangen, hoewel geen enkele partij of politiek blok er zeker van lijkt te zijn een parlementaire meerderheid te behalen.
Eisenkots Yashar omvat figuren uit het politieke centrum van Israël en gematigd rechts. De oppositiepartijen waarmee hij zou samenwerken variëren van rechts en centrum tot liberaal links. Hij heeft beloofd zich niet aan te sluiten bij een regering onder leiding van Netanyahu.
Hoe kunnen Arabische partijen een rol spelen in de resultaten?
Er zijn ook twee overwegend Arabische partijen actief, waaronder de Verenigde Arabische Lijst, ook bekend als Ra’am, die in 2021 geschiedenis schreef als de eerste Arabisch-islamistische partij die zich bij een Israëlische regeringscoalitie aansloot. De partij zegt bereid te zijn samen te werken met overwegend Joodse partijen in ruil voor beleid ter bestrijding van de misdaad en ter bevordering van huisvesting, infrastructuur en andere problemen waarmee de Israëlische Arabische minderheidsgemeenschap, die ongeveer 20 procent van de bevolking van het land uitmaakt, wordt geconfronteerd.
Maar bijna alle belangrijke, overwegend Joodse politieke partijen, inclusief die van Eisenkot, blijven terughoudend in het vertrouwen op Arabische partijen om een coalitie te vormen. Door deze onwil zou het anti-Netanyahu-kamp de 61 zetels kunnen missen die het nodig heeft voor een regeringsmeerderheid.
Waar gaan de verkiezingen over?
Verantwoording voor 7 oktober: De door Hamas geleide aanval op 7 oktober 2023, waarbij ongeveer 1.200 mensen werden gedood en 251 gegijzeld, doemt op voor de verkiezingen. Netanyahu heeft zich verzet tegen oproepen om een staatscommissie voor onderzoek op te richten naar de politieke en veiligheidsmislukkingen die aan de aanval voorafgingen. Eisenkot en andere oppositieleiders zeggen dat ze zo’n commissie kort na hun aantreden zouden oprichten.
Wie moet in het leger dienen: Bijna drie jaar van gevechten op verschillende fronten hebben een zware last gelegd op het Israëlische leger en de militaire reservisten. Het leger zegt dat het extra personeel nodig heeft, waardoor een decennia-oud geschil over vrijstellingen voor ultraorthodoxe Joodse mannen wordt geïntensiveerd. Netanyahu, die voor politieke steun afhankelijk is van ultraorthodoxe partijen, heeft zich verzet tegen het inschakelen van hen, terwijl Eisenkot campagne voert om de militaire dienst uit te breiden naar meer ultraorthodoxe joden.
Israëlische rechterlijke macht: Vóór de aanval van 7 oktober voerde Netanyahu’s regering een rechterlijke herziening door die het Hooggerechtshof zou hebben verzwakt en de regeringscoalitie grotere invloed zou hebben gegeven op de benoeming van rechters. Het plan leidde tot enkele van de grootste protesten in de geschiedenis van Israël. De extreemrechtse partners van Netanyahu voeren campagne voor hernieuwde pogingen om de macht van de rechtbanken te beperken, terwijl Eisenkot pleit voor een onafhankelijke en krachtige rechterlijke macht. Netanyahu staat nog steeds terecht wegens corruptie en zegt dat de aanklachten politiek gemotiveerd zijn.
Het internationale isolement van Israël
De oorlogen in Gaza en de regio, en het Israëlische beleid op de bezette Westelijke Jordaanoever, hebben de betrekkingen met veel buitenlandse regeringen ernstig onder druk gezet, en de publieke steun voor Israël in de VS is gekelderd, wat veel Israëlische kiezers zorgen baart. Netanyahu benadrukt zijn relatie met Trump en stelt dat militaire kracht de strategische positie van Israël heeft verbeterd. Eisenkot en zijn bondgenoten zeggen dat het voortdurende internationale isolement de Israëlische economie, diplomatieke betrekkingen en veiligheid bedreigt.
Wat zou er na de verkiezingen kunnen gebeuren?
Een partij hoeft niet als eerste te eindigen in de race om de partijleider de volgende premier van Israël te laten worden. Waar het om gaat is of hij een coalitie kan vormen met de steun van de meerderheid in het parlement.
Uit de meest recente peilingen blijkt dat noch Netanyahu, noch Eisenkot een duidelijke weg naar een meerderheid hebben. Dat laat verschillende mogelijke uitkomsten over:
- De bondgenoten van Eisenkot zouden hun campagnebeloften kunnen breken en een coalitie kunnen vormen die steunt op de steun van een of meer Arabische partijen, hetzij als formele coalitieleden, hetzij van buiten de coalitie, en de oppositie zou regeren met een minderheidsregering.
- Netanyahu en Eisenkot zouden een brede eenheidsregering kunnen vormen, hoewel Eisenkot publiekelijk heeft uitgesloten dat hij onder Netanyahu zou dienen.
- Netanyahu zou kunnen instemmen met een pleidooiovereenkomst die zijn strafrechtelijke aanklacht voor de rechtbank zou afwijzen, in ruil voor zijn aftreden als premier en als senior minister onder Eisenkot dienen.
- Een impasse, waarin geen van beide partijen een regering kan vormen, waardoor Netanyahu als interim-premier overblijft en volgend jaar opnieuw verkiezingen worden gehouden.
Zelfs als Eisenkot niet onmiddellijk een coalitie kan vormen, zou een parlementaire meerderheid die tegen Netanyahu is, kunnen proberen een nieuwe voorzitter van de Knesset te kiezen, een staatscommissie voor onderzoek naar de aanslagen van 7 oktober op te richten en wetgeving inzake ultraorthodoxe militaire dienst te bevorderen.
Netanyahu zou proberen alles te doen wat hij kan om een dergelijke uitkomst te voorkomen. De reclameborden van zijn Likud-partij promoten al een scenario waarin de partij zou kunnen beweren dat de verkiezingen zijn gestolen, een zet die in de dagen na de verkiezingen tot chaos zou kunnen leiden.
Welke richting zou Israël inslaan, afhankelijk van wie de verkiezingen wint?
Noch Netanyahu, noch Eisenkot steunen momenteel de oprichting van een Palestijnse staat in de nabije toekomst. De belangrijkste verschillen betreffen de democratische instellingen, de bezette Westelijke Jordaanoever en de relatie van Israël met de wereld.
Netanyahu heeft geregeerd met ultraorthodoxe en extreemrechtse partijen die de uitbreiding van de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever steunen, en met een zwakker Hooggerechtshof. Zijn extreemrechtse partners hebben aangedrongen op annexatie van de Westelijke Jordaanoever en de verdrijving van Palestijnen, waarbij ze sancties hebben opgelegd aan Groot-Brittannië en Europa.
Eisenkot presenteert zichzelf als een meer institutioneel en pragmatisch alternatief. Hij heeft ook een harder standpunt ingenomen tegen het geweld door Israëlische kolonisten en zegt dat hij zal optreden tegen buitenposten van nederzettingen die zelfs onder de Israëlische wet illegaal zijn.
Eisenkot heeft zich verzet tegen de bouw van nederzettingen in E1, een strategisch kwetsbaar gebied net ten oosten van Jeruzalem. Critici van het nederzettingenplan zeggen dat de Israëlische bouw daar de Westelijke Jordaanoever verder zou verdelen en de oprichting van een territoriaal aaneengesloten Palestijnse staat veel moeilijker zou maken.
De keuze waar de Israëlische kiezers voor staan is daarom geen eenvoudige strijd tussen links en rechts. Het is ook een strijd om het leiderschap van Netanyahu, de verantwoordelijkheid voor 7 oktober, de rol van religie in de staat, de onafhankelijkheid van de Israëlische instellingen en wat voor soort allianties het land zal nastreven in binnen- en buitenland.
