Bijgewerkt op 1 oktober 2026 om 00:13 uur EDT
BAGDAD – Het Amerikaanse leger heeft zijn troepen teruggetrokken uit Irak, 23 jaar nadat het het land was binnengevallen. Dit heeft geleid tot een opstand en een burgeroorlog en heeft de deur geopend voor de Iraanse invloed in Irak die het nog steeds probeert te bestrijden.
Dit was niet de eerste Amerikaanse militaire terugtrekking uit het land. Amerikaanse troepen trokken zich in 2011 terug en verklaarden dat hun missie voorbij was, te midden van toenemende Iraakse politieke oppositie tegen de aanwezigheid van Amerikaanse troepen.
Drie jaar later nodigde de Iraakse regering hen opnieuw uit om ISIS te bestrijden. De militante groepering nam grofweg een derde van Irak over nadat belangrijke Iraakse legerdivisies instortten en zich terugtrokken in de aanval. Het Amerikaanse leger heeft, samen met Iraakse strijdkrachten en Iraaks-Koerdische strijders, ISIS in 2017 territoriaal verslagen, waarbij overblijfselen van de groep naar Syrië werden gedreven, waar ze twee jaar later werden verslagen door door de VS gesteunde Syrisch-Koerdische troepen.
Het Amerikaanse Centrale Commando zei woensdag in een verklaring dat de laatste strijdkrachten de luchtmachtbasis Erbil in de regio Koerdistan van Irak hebben verlaten. Het Amerikaanse leger trok zich eerder dit jaar terug uit het grootste deel van Irak, maar behield ongeveer 1.500 man personeel in de Koerdische regio van Irak, inclusief de hoofdstad Erbil.
CENTCOM zei dat de anti-ISIS-coalitie met het hoofdkwartier in Irak nu naar Jordanië zou verhuizen terwijl de Amerikaanse strijdkrachten de terrorismebestrijdingsoperaties in Syrië zouden voortzetten.
President Trump noemde de terugtrekking een overwinning voor de VS en Irak en schreef op sociale media dat het “het einde markeert van een zeer dure excursie naar de hel.”
Tijdens een ceremonie in Bagdad woensdag in wat ooit het gezamenlijke militaire commandocentrum tegenover de Amerikaanse ambassade was geweest, markeerden Iraakse leiders en Amerikaanse militaire commandanten het einde van de door de VS geleide missie in Irak.
De ceremonie was gesloten voor de pers, maar zou later op de staatstelevisie worden uitgezonden.
“Een nieuwe fase is begonnen, gekenmerkt door de soevereiniteit van Irak, de kracht van zijn instellingen, de bereidheid van zijn strijdkrachten, de eenheid van zijn besluitvorming en evenwichtige partnerschappen met zijn vrienden”, zei de Iraakse premier Ali al-Zaidi in een verklaring.
Iran oefent al jaren druk uit op de Iraakse regering om Amerikaanse troepen te verdrijven. En president Trump heeft duidelijk gemaakt dat hij wil breken met wat hij ‘eindeloze oorlogen’ in Irak en Afghanistan heeft genoemd.
Saddam Hoessein, de Iraakse leider die door Amerikaanse troepen werd omvergeworpen en vervolgens werd geëxecuteerd door de nieuwe Iraakse autoriteiten, was een vijand van Iran. Het verwijderen van hem opende de deur voor Iraanse invloed op de Iraakse veiligheid, politiek en economie.
Koerdische zorgen over terugtrekking van de VS
De Iraakse premier heeft een tweedaagse feestdag uitgeroepen om het einde van de Amerikaanse militaire aanwezigheid te markeren en noemde woensdag ‘soevereiniteitsdag’.
“We zijn erg trots dat we deze dag hebben bereikt. Het is te danken aan de offers van de Iraakse strijdkrachten”, zei Sabah al-Numan, woordvoerder van de chef van de Iraakse strijdkrachten, tegen NPR.
Hij zei dat Irak bilaterale militaire overeenkomsten met de Verenigde Staten aan het onderzoeken was.
“We gaan van werken onder de paraplu van de coalitie naar een gelijkwaardige relatie met hen”, zei hij. “We danken alle inspanningen van de coalitie en het hele land en we zullen deze relatie op die manier voortzetten. Maar uiteindelijk moeten ze verdwijnen”, zei hij.
Koerdische leiders hebben hun bezorgdheid geuit over het feit dat de terugtrekking van de VS hen kwetsbaar maakt voor aanvallen van Iran en door Iran gesteunde milities in Irak. De Koerden zijn een nauwe bondgenoot van de VS op veiligheidsgebied geweest en hebben historisch gezien ook op Amerikaanse bescherming vertrouwd.
In de oorlog van 1991 die volgde op de invasie van Koeweit door de Iraakse leider Saddam, richtten de VS samen met Groot-Brittannië en Frankrijk een vliegverbod op in het gebied met een Koerdische meerderheid, dat uiteindelijk de semi-autonome regio Koerdistan van Irak werd.
Numan zei dat het Iraakse leger de regio Koerdistan niet onverdedigd zou verlaten. Hij zei dat Irak de aankoop van luchtverdedigingssystemen van Zuid-Korea, Turkije en de Verenigde Staten bespreekt ter bescherming tegen raketten en drones.
Gewapende Iraanse oppositiegroepen zijn al tientallen jaren gevestigd in de regio Koerdistan – waarvan sommige zijn uitgenodigd door de omvergeworpen leider Saddam Hoessein. Ze worden door de regionale regering uitgesloten van het lanceren van aanvallen op Iran vanuit Irak, maar Iran dringt al jaren aan op de sluiting van deze bases.
Naast het aanvallen van Amerikaanse troepen en Amerikaanse diplomatieke missies in de Koerdische regio, hebben Iran en door Iran gesteunde milities in het door de centrale overheid gecontroleerde Irak honderden aanvallen op deze oppositiebasissen gelanceerd sinds de VS de oorlog in Iran begonnen.
Strijd tegen ISIS zonder Amerikaanse troepen
Amerikaanse militaire leiders hebben gezegd dat de Iraakse strijdkrachten aanzienlijke vooruitgang hebben geboekt na jaren van coalitie- en NAVO-training. Maar de afgelopen jaren was de belangrijkste militaire bijdrage van de VS, afgezien van luchtwapens, inlichtingen – vooral signaalinlichtingen via technologie die Irak niet bezit – en surveillance. Numan zei dat Irak en de VS bilaterale overeenkomsten zouden bespreken voor mogelijke voortgezette Amerikaanse steun.
En hij zei dat Irak en Koerdische strijders die onder het bevel van de Koerdische leiders vallen vooruitgang hebben geboekt bij het coördineren van de anti-ISIS-operaties.
Terwijl ISIS in stedelijke gebieden werd verslagen, onderhoudt de groep slaapcellen in Syrië en Irak, waarvan velen dachten dat ze zich in betwist gebied in Noord-Irak bevonden, opgeëist door zowel de centrale regering in Bagdad als door de Iraaks-Koerdische regering.
Ter illustratie van de voortdurende aanwezigheid van de militante groepering zeiden Iraakse speciale troepen zondag dat ze twee zelfmoordterroristen hadden gedood in Alton Kupri, nabij Kirkuk, voordat ze hun explosieve vesten tot ontploffing konden brengen. Ze zeiden dat er ook een burger was gedood.
Numan zei dat Irak twee gezamenlijke Iraaks-Koerdische brigades heeft opgericht die zich richten op operaties tegen ISIS.
“Het is een symbool dat alle Irakezen kunnen samenwerken in één eenheid en met één missie”, zei hij.
De Iraanse invloed en Turkse bases blijven bestaan
Irak staat onder intense Amerikaanse druk om door Iran gesteunde paramilitairen te ontwapenen die buiten de controle van de regering opereren en Amerikaanse militaire en diplomatieke posten in Irak aanvallen.
Premier Ali al-Zaidi stemde er tijdens een bijeenkomst van het Witte Huis met president Trump in juli mee in om de milities tegen 30 september te ontwapenen. Maar hij heeft nu gevraagd om die deadline te verlengen tot volgend jaar juni. En hoewel hij niet expliciet publiekelijk heeft gezegd dat de VS ermee heeft ingestemd, zei minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio vorige week dat de regering weet dat Zaidi zich inzet voor het ontwapeningsproces.
Drie van de machtigste, door Iran gesteunde milities hebben gezegd dat ze geen wapens zullen overdragen zolang Irak nog kwetsbaar is.
Sjeik Kadhim al-Fartousi, woordvoerder van de paramilitaire groep Kitaib Sayid al-Shuhada, vertelde NPR in een recent interview dat het vertrek van de Amerikaanse troepen weliswaar een overwinning was, maar niet genoeg.
“Het vertrek van de bezetter betekent niet alleen dat soldaten en materieel vertrekken”, zei hij. Fartousi zei dat de Amerikaanse controle over de Iraakse economie en zijn inmenging in de binnenlandse aangelegenheden van Irak ook een vorm van bezetting waren. Sinds 2003 worden de olie-inkomsten van Irak gestort op rekeningen bij de Federal Reserve Bank in New York, waardoor de VS een aanzienlijke invloed hebben op de Iraakse munt.
President Trump heeft publiekelijk gezegd dat hij Zaidi als premier steunde boven een andere kandidaat, voormalig premier Nouri al-Maliki, die als te sektarisch werd beschouwd.
Irak heeft ook gesprekken geopend met Turkije over de sluiting van zijn militaire bases in Irak, waaronder het kamp Bashiqa-Zilkan bij Mosul. Beide landen maakten vorige week bekend dat Turkije zou beginnen met een geleidelijke terugtrekking uit de basis.
Het Iraakse leger heeft gezegd dat Turkije vijf grote bases en bijna honderd kleinere buitenposten in Irak heeft. Turkije vocht jarenlang tegen Turks-Koerdische strijders in Noord-Irak voordat het dit jaar instemde met een vredesakkoord.
Na tientallen jaren van onrust, relatieve rust
Veel Irakezen worstelen nog steeds met de erfenis van de Amerikaanse invasie en de acht jaar durende bezetting die daarop volgde. De meest conservatieve schatting van het aantal gedode Iraakse burgers, afgeleid van gegevens uit het mortuarium en andere gegevens, bedraagt minstens 200.000, volgens Iraq Body Count, een in Groot-Brittannië gevestigde onafhankelijke organisatie die burgerdoden bijhoudt.
Jongere Irakezen hebben echter geen herinnering aan de Amerikaanse strijdkrachten, ook al hebben ze nog steeds te maken met de gevolgen van een verwoest land dat zichzelf weer aan het herstellen is. Bagdad en de meeste andere steden zijn nu grotendeels rustig. De Iraakse hoofdstad is bedekt met mechanische kranen die enorme appartementencomplexen, winkelcentra en chique restaurants bouwen – hoewel zowel de appartementen als de restaurants voor de meeste Irakezen onbetaalbaar zijn.
In de Verenigde Staten wordt een oorlog die door de Amerikaanse regering wordt afgeschilderd als noodzakelijk om massavernietigingswapens te vernietigen en aanvallen op Amerikaans grondgebied te voorkomen, nu algemeen als misleidend beschouwd. De massavernietigingswapens bestonden niet en Irak bleek geen verband te hebben met de aanslagen van 11 september.
Volgens cijfers van het ministerie van Defensie zijn in Irak ruim 4.400 Amerikaanse militairen omgekomen.
Ali al-Makhzomy, een Iraakse ondernemer die na 2003 een van de eerste Irakese toerismebedrijven oprichtte, zegt dat Amerikaanse militaire veteranen af en toe aan zijn reizen deelnemen aan wat zij ‘genezende reizen’ noemen.
Een van hen, zegt hij, vroeg om naar Fallujah te gaan, waar Amerikaanse mariniers enkele van hun hevigste veldslagen van de oorlog vochten.
“Hij huilde, hij zei: ‘Ik heb hier veel vrienden verloren’, maar tegelijkertijd was hij blij om Fallujah te zien veranderen”, zegt Makhzomy, de oprichter van Bil Weekend.
Fallujah is nu een vredige en relatief welvarende stad. Makhzomy zegt dat Amerikaanse burgers over het algemeen welkom zijn, waar ze ook gaan.
‘Iraakse mensen hebben het Amerikaanse volk nooit als hun vijand gezien’, zegt hij.
