BRUSSEL – De Europese Unie heeft vooruitgang geboekt met een ingrijpende herziening van haar migratiebeleid, met als doel de deportaties op te voeren en controversiële deals te sluiten voor de bouw van detentiecentra in het buitenland, wat rechtengroepen vergelijken met het agressieve immigratiebeleid van de regering-Trump.
“De nieuwe verordening zal het terugkeerproces versnellen en het aantal terugkeerders verhogen van personen die geen wettelijk recht hebben om in de EU te verblijven”, zegt Nicholas Ioannides, vice-minister van Migratie van Cyprus, dat het roulerende voorzitterschap bekleedt van het blok van 27 landen.
De deal werd maandagavond gesloten tussen de drie belangrijkste instellingen van de EU – de Europese Commissie, de Europese Raad en het Europees Parlement – tijdens een zogenaamde ‘trialoog’.
Critici vergeleken de regelgeving met de immigratiestrategie van de regering-Trump, die een reeks geheime overeenkomsten heeft gesloten met landen over de hele wereld om duizenden mensen te deporteren naar landen die niet hun eigen land zijn. Groot-Brittannië was ook van plan migranten naar Rwanda te deporteren, maar het plan liep vast in juridische rompslomp en de nieuwe regering liet het plan vallen zodra het aan de macht kwam.
“De verordening zal een draconische detentie- en deportatiemachine creëren”, zegt Silvia Carter, woordvoerder van het in Brussel gevestigde Platform voor Internationale Samenwerking voor Migranten zonder papieren.
“Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan zien we het geweld en de angst die worden veroorzaakt door de brutale immigratiehandhaving van ICE. Europa zou moeten leren van de nadelen van dat model, en niet zijn eigen versie ervan moeten bouwen.”
Het voorlopige akkoord zal nu naar de EU-wetgevers en staatshoofden gaan, waar de goedkeuring waarschijnlijk snel zal plaatsvinden.
De lidstaten van de EU zullen binnenkort bilaterale overeenkomsten kunnen sluiten met landen buiten het blok om deportatiecentra te bouwen. Minstens vijf EU-landen – Duitsland, Oostenrijk, Nederland, Denemarken en Griekenland – zijn al in gesprek met derde landen, vooral in Afrika, om ‘terugkeercentra’ te organiseren naar het model van de Italiaanse detentieovereenkomst met Albanië.
De EU heeft het migratiebeleid voortdurend aangescherpt nadat rechtse partijen in 2024 in sommige landen de macht overnamen. Voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, van de centrumrechtse coalitie van de Europese Volkspartij, heeft gezegd dat de nieuwe maatregelen een herhaling van de crisis van 2015 zullen voorkomen, veroorzaakt door de burgeroorlog in Syrië, toen ongeveer 1 miljoen mensen arriveerden om asiel aan te vragen.
Gevoed door mensen die conflicten en armoede in Afrika en het Midden-Oosten ontvluchten, hebben de vluchtelingencrisis van 2015 en de opeenvolgende jaren van irreguliere migratie naar Europa geleid tot een verschuiving naar rechts in de politiek van het blok, vergelijkbaar met het anti-immigrantensentiment dat een ‘rode golf’ veroorzaakte bij de verkiezingen van 2024 in de Verenigde Staten.
Centrumrechtse politieke groeperingen sloten zich aan bij extreemrechts om de tegenstand van centristische en linkse partijen te overwinnen, zei Mélissa Camara, een Frans parlementslid en lid van de Groenen, die de deal ‘een historische tegenslag’ voor de mensenrechten in het blok noemde.
“De legalisering van terugkeercentra buiten de Europese Unie, het groene licht voor de detentie van minderjarigen, huisbezoeken geïnspireerd door ICE-praktijken: het juridische arsenaal ten dienste van een xenofobe ideologie is nu compleet”, zei ze.
Activistische groeperingen waarschuwden dat de wetgeving diep zou ingrijpen in de bescherming die wordt geboden door het fundamentele handvest van de EU voor de mensenrechten en mensen zou blootstellen aan risico’s buiten het blok.
“Deze deal zal regeringen veel bredere bevoegdheden geven om mensen vast te houden en te deporteren”, zegt Marta Welander, woordvoerder van het International Rescue Committee. “Het lijkt erop dat immigratie-invallen zullen worden genormaliseerd, het gebruik van detentie in gevangenisachtige faciliteiten buiten het EU-grondgebied, die in wezen legale zwarte gaten zijn, zal worden uitgebreid en het risico zal toenemen dat mensen worden gedeporteerd naar landen waar ze te maken kunnen krijgen met vervolging, marteling of erger.”
