Hier is een vraag die je jezelf misschien nooit hebt gesteld: hoe vaccineer je een vleermuis?
U kunt dit niet zomaar aan uw plaatselijke dierenarts vragen. De vleermuizen zullen ook niet op eigen kracht buiten een kliniek gaan staan.
Maar een groep Chinese onderzoekers denkt dat ze misschien een antwoord hebben, een antwoord dat een nieuwe manier zou kunnen blijken te zijn om de verspreiding van ziekten die van dieren – zoals vleermuizen – overgaan op mensen, te stoppen.
“Vleermuizen dragen veel zeer dodelijke ziekteverwekkers bij zich, zoals het Ebola-virus, NipaHendra, coronavirus, en ook het rabiësvirus”, zegt Aihua Zhengeen viroloog aan de Chinese Academie van Wetenschappen. “Mensen vinden steeds meer door vleermuizen overgedragen virussen.”
Wanneer dergelijke virussen op mensen worden overgedragen, zijn de resultaten vaak fataal. Er is dus veel belangstelling om te proberen de verspreiding ervan te voorkomen.
In sommige delen van de wereld heeft dit geleid tot het georganiseerd ruimen van vleermuizen. “Maar als mensen de vleermuizen doden, hebben ze feitelijk meer contact met de vleermuis”, zegt Zheng. “Er zijn meer kansen om besmet te raken.”
En het uitroeien van vleermuizen kan andere gevolgen hebben. Deze vliegende zoogdieren spelen een cruciale rol in het milieu door planten te bestuiven en insectenplagen te bestrijden. En ze worden al bedreigd door verlies van leefgebied en hun eigen ziekten.
Nu bieden Zheng en zijn collega’s in een artikel gepubliceerd in het tijdschrift bewijs voor een andere oplossing voor het probleem van de overloop: het vaccineren van de vleermuizen zelf tegen deze gevaarlijke virussen. “We beschermen niet alleen de mens, maar ook de dieren”, zegt Zheng.
Ze gebruikten een aantal technieken om de vleermuizen te immuniseren, waaronder het gebruik van vaccindragende muggen!
“Het voordeel is dat als we de bevolking immuniseren, de overdracht van het virus zal worden verminderd of uiteindelijk zal worden geëlimineerd”, voegt hij eraan toe.
De aanpak bevindt zich nog in een vroeg stadium, maar komt als een opwindende ontwikkeling voor mensen die met deze ziekten vechten.
De skeeter-strategie
Zheng legt uit dat de uitdaging bij de aanpak het vaccineren van de vleermuizen was.
In een onderzoek van een paar jaar geledenOnderzoekers pasten bijvoorbeeld een plaatselijk vaccin toe op de vacht van vleermuizen, zodat ze deze van elkaar konden likken. Zheng zegt dat het in het laboratorium werkte, maar “in de echte wereld is het niet eenvoudig om op te schalen. Je moet veel vleermuizen vangen en ze vervolgens vrijlaten.”
Dus in plaats daarvan kozen Zheng en zijn collega’s ervoor om een squadron kleine injectiespuiten op vleugels in te schakelen: muggen. “We willen van de mug een vaccinatiemiddel maken”, zegt Zheng. In het bijzonder voeden ze muggenbloed dat is doorspekt met genetisch gemanipuleerde vaccins tegen een van de twee dodelijke virussen: Nipah en hondsdolheid. Die vaccins verschenen vervolgens in de muggenlichamen en hun speekselklieren.
Om te zien of een zoogdier het vaccin van de mug zou oppikken, voerde zijn team enkele van hun experimenten uit op muizen en andere knaagdieren. Maar de grote tests kwamen met echte vleermuizen. Een van de eerste stappen was het vangen van insectenetende vleermuizen uit de buitenwijken van Beijing. “Ik vind het leuk om wat onderzoek te doen in de grot”, zegt Zheng.
In het laboratorium stelden de onderzoekers de dieren op twee manieren bloot aan de bijzondere insecten: óf de muggen beten de vleermuizen, óf de vleermuizen aten de muggen.
Toen de onderzoekers een paar weken later bloed aftapten bij de vleermuizen, vonden ze antistoffen. Zheng zegt dat dit betekent dat de dieren een immuunrespons op het virus hadden opgebouwd die overeenkwam met het vaccin waaraan ze waren blootgesteld.
Vervolgens infecteerden de onderzoekers de vleermuizen die antistoffen tegen hondsdolheid hadden ontwikkeld met het eigenlijke rabiësvirus. Een dergelijke infectie zou normaal gesproken een doodvonnis zijn geweest. Maar van deze vleermuizen “hebben de meeste het overleefd”, zegt Zheng.
Op een dag stelt hij zich voor dat hij deze veranderde muggen vrijlaat in grotten waar ze wilde vleermuizen zouden kunnen vaccineren. Hij overweegt een gestage luchtstroom bij de ingang te gebruiken om de insecten binnen te vangen, terwijl de vleermuizen vrij kunnen komen en gaan. Hij hoopt dat na verloop van tijd de meeste vleermuizen gevaccineerd zullen zijn.
Drink op
Zheng erkent dat de muggenaanpak niet overal zou werken. “De echte wereld is ingewikkeld”, legt hij uit, waardoor het moeilijk is om de gemodificeerde insecten in alle omgevingen vrij te laten. Dus bedachten de onderzoekers een plan B: een zoutoplossing die een oraal vaccin tegen hondsdolheid bevatte, dat de vleermuizen in hun laboratorium gemakkelijk opslurpten. “Dus als de vleermuizen het water drinken, worden ze gevaccineerd”, zegt Zheng.
Ook dit beschermde de dieren tegen latere infectie met hondsdolheid. “Ja, het werkte echt!”, zegt hij. “Ik ben behoorlijk enthousiast over deze resultaten.”
“Dit is een geweldige studie”, zegt Ausraful Islameen dierenarts en specialist in infectieziekten bij icddr, been gezondheidsonderzoeksinstituut in Dhaka, Bangladesh. Hij was niet betrokken bij de experimenten.
De Islam erkent dat als de aanpak in het wild succesvol is, dit een echte zegen zou kunnen zijn voor landen als Bangladesh die worstelen met door vleermuizen overgedragen virussen. “Ze hebben (een) veelbelovende manier om vaccins (voor) verschillende dieren te ontwikkelen,” voegt hij eraan toe, “maar ik denk dat er nog werk aan de winkel is voordat grootschalige toepassingen mogelijk zijn” – zoals onderzoeken hoe lang de immuniteit bij vleermuizen aanhoudt en hoe haalbaar het zou zijn voor verschillende landen om een voortdurende vleermuisvaccinatiecampagne op te zetten.
Wat Zheng betreft, hij en zijn team plannen al toekomstige studies en zijn op zoek naar internationale medewerkers om dit gekke idee werkelijkheid te maken.
